Over een paar weken gaan we weer met een groep enthousiaste amateurfotografen naar het schitterende Waddeneiland Schiermonnikoog. We gaan daar 3 dagen lang intensief te werken aan het verbeteren van jouw skills op het gebied van (natuur) fotografie en nabewerking. Afgelopen week kreeg ik diverse mailtjes met vragen en omdat dit wellicht ook jóuw vragen zijn, maar je er nog niet aan toe was gekomen mij te mailen beantwoord ik ze alvast!

Ook geef ik antwoord op  ‘de meestgestelde vragen tíjdens de fotografie 3-daagse’ over fotograferen en nabewerking die vorig jaar tijdens de eerste 2 Schiermonnikoog trips zijn gesteld. Het artikel is onderverdeeld in:

Praktisch

Eind maart en half juni vertrekken we weer naar Schiermonnikoog voor Fotografie 3-daagsen. Je kunt kiezen om een lang weekend (vrijdag t/m maandagmorgen) mee te gaan of een midweek (dinsdag t/m vrijdagmorgen). Vorig jaar was een groot succes. Uiteraard leer ik je de theorie, maar de nadruk ligt op het doen: we gaan alle tijd benutten om per fiets (electrisch tegen meerprijs) het eiland te verkennen met de camera in de hand!

1. Waarom Schiermonnikoog?

De meerdaagse workshop op Schiermonnikoog is begonnen op verzoek van de fotoclub in Gouda. Regelmatig werd er een dagje fotograferen georganiseerd en een aantal leden zag het wel zitten om er een langer uitje van te maken.

Tijdens de verkenningstrip, in maart vorig jaar, werd ik overdonderd door de pracht van het eiland vanwege de gevarieerde landschappen en mogelijkheden voor natuurfotografie op dit kleine eiland. Wist je dat het grootste deel van Schiermonnikoog 1 van de 20 Nationaal Parken van Nederland is sinds 1989?

Juist de variatie van de landschappen maakt ‘Schier’, zoals het in de volksmond heet, zo interessant. Zo zijn er mooie stukken naald-, en loofbos, kwelders, strand, duinen, weilanden (polders) en een prachtig dorpje. Verder zijn er (afhankelijk van het seizoen) op het eiland en wad circa 300 verschillende vogelsoorten te vinden. Kortom: een prachtige plek voor 3 dagen ‘genieten en plaatjes schieten’.

2. Welke onderwerpen komen aan bod?

We zullen ons voornamelijk bezig houden met het fotograferen van landschappen tijdens de gouden en blauwe uurtjes. Dus ja, dit betekent vroeg op en pas na zonsondergang naar bed. Natuurlijk komen we tussendoor terug in de accommodatie, voor een maaltijd, wat theorie, onder begeleiding nabewerken of gewoon om lekker even een uurtje uit te rusten. Overdag nemen we ook de tijd voor gespecialiseerde workshops: bijvoorbeeld vogel- en macrofotografie. Eén avond zullen we een avondfotografie workshop doen, dus laten we hopen op een heldere lucht. Verschillende eilanders verzekerden ons voordat we gingen dat het weer op het eiland áltijd beter is dan aan land en dat hebben we aan den lijve ondervonden…

En ja, alle verschillende workshops zijn inbegrepen en facultatief, dus je kunt per onderdeel beslissen of je mee gaat.

3. Hoe is de accommodatie?

We verblijven in 2 fijne huizen waar we een eigen ruimte hebben om te ontspannen en gemaakte foto’s te bespreken en uit te werken. Iedereen heeft een eigen kamer om zich even terug te trekken. In het grootste huis zullen we samenkomen om te eten, de theorie door te nemen en ’s avonds de gemaakte foto’s te bespreken en nabewerken aan de grote eettafel.

Fotograferen

Tijdens de fotografie 3-daagse vorig jaar werden er vaak dezelfde vragen gesteld. Door het stuk hieronder te lezen, heb jij de antwoorden al in de pocket en kunnen we op het eiland onze aandacht aan iets anders schenken!

1. Hoe weet ik welke waarde ik moet aanpassen om de belichting in te stellen?

De belichtingsdriehoek bestaat uit diafragma, sluitertijd en ISO. Wanneer je deze belichtingsdriehoek snapt en hier niet meer over na hoeft te denken wordt het fotograferen een stuk leuker, vandaar een korte toelichting welke ik later uitgebreid zal behandelen in een ander artikel.

Ik begin nu met het diafragma:

Diafragma

Met het diafragma regel je naast de belichting de scherptediepte. Dit is het deel van voor naar achteren dat scherp is in een foto en is daarom vaak de eerste instelling om over na te denken.

Een groot diafragma (laag getal) zorgt voor een mooie onscherpte op de voor- en achtergrond,
zeker wanneer je gebruikt maakt van een telelens (500mm, f/4)

Met een kleiner diafragma (hoog getal) vergroot je de totale scherptediepte, waardoor je
i.c.m. een kortere brandpuntsafstand gemakkelijker alles scherp kunt krijgen (32mm, f/7.1)

Het diafragma heeft ook invloed op de kwaliteit van een lens. Reviews over lenzen kun je op verschillende testwebsites terugvinden, maar uiteraard gaan we tijdens de fotografie 3-daagse zelf ook uitgebreid proberen en testen met diverse lenzen. Ik neem ook een aantal objectieven mee die je in het dagelijks gebruik niet vaak nodig zult hebben, zodat je ze zelf kunt ervaren.

2. Hoe krijg jij je foto’s zo haarscherp?

Wellicht de meest gestelde vraag tijdens alle workshops en dat is natuurlijk niet voor niets. Ik was dan ook heel trots toen we op de afscheidsdag naar de boot fietsten en iedereen kon vertellen dat ‘het kwartje gevallen’ was.

In het kort komt het neer op het volgende:

  • Een goede lens gebruiken en zeker geen slechte filters
  • Fotograferen met een diafragma waarbij de lens in staat is scherpe foto’s te maken (erg belangrijk)
  • De juiste sluitertijd kiezen om bewegingsonscherpte tegen te gaan
  • Op de juiste manier scherpstellen en op de juiste scherpstelafstand
  • Verscherpen in de nabewerking om het af te maken

Voor uitgebreidere uitleg en toelichting kun je er eens goed voor gaan zitten mijn 3-delig blog doornemen “De 15 meest voorkomende oorzaken voor onscherpe foto’s

3. Wat is de toegevoegde waarde van een polarisatiefilter, ik merk weinig verschil…

Ik hoor regelmatig dat een polarisatiefilter weinig gebruikt wordt omdat het effect minimaal is. En als deze wordt gebruikt, dan is het meestal om de lucht mooi blauw te kleuren. Maar een polarisatiefilter is zoveel meer dan dat…

Zelf gebruik ik deze filters vaak, maar meer om andere redenen. Ik vind zelfs dat de lucht er niet altijd van opknapt, dus ik maak vaak nog een extra foto zonder filter om die eventueel te combineren in de nabewerking… just in case…

Een polarisatiefilter kan veel invloed hebben op reflecties van felle lichten. Zonlicht kan sterk reflecteren op bladeren, gras, water, of rotsen. In combinatie met vocht kan dit zelfs overbelicht raken, met detailverlies als gevolg. Met een polarisatiefilter kun je deze reflecties verminderen en soms bijna volledig wegdraaien, wat de foto een flinke kleur- en contrast boost kan geven.

Beweeg de muis over de foto

Een polarisatiefilter kun je draaien om reflecties te verminderen, of juist te versterken. Dit kun je b.v. gebruiken om een regenboog duidelijker te fotograferen.

Het polarisatie effect herkennen kun je snel aanleren. Wanneer je het filter snel heen en weer draait en op alle reflecties blijft letten zie je duidelijker het verschil. Let ook op de richting van het licht. Dit heeft ook invloed op het effect, waardoor je weinig of zelfs geen verschil zult zien. Onder een hoek van 90° werkt een polarisatiefilter optimaal.

Tijdens de fotografie 3-daagse neem ik verschillende polarisatie filters mee die je kunt gebruiken, zodat je zelf kunt ervaren of je het de voordelen waard vindt om ook met deze filters aan de slag te gaan.

Nabewerken & fotomanagement

Ook als je niet heel technisch bent, is dit stuk een belangrijk onderdeel van jouw fotografie. Als je weet met welk doel je fotografeert, weet je ook welke prioriteiten je moet stellen tijdens het fotograferen. Ik vind het dus belangrijk dat je leert hoe je dit het slimst aanpakt en ik besteed dus in al mijn workshops tijd aan het nabewerken en fotomanagement.

1. Welke workflow hanteer jij?

Wat is een workflow?
De workflow bij fotografie beschrijft alle stappen die je neemt om een foto te maken: het is het hele traject van begin tot het eindresultaat. En iedereen wil een ander eindresultaat, dus het is moeilijk te formuleren wat dé ideale workflow is. Ik probeer jou te begeleiden naar jóuw ideale workflow (en zelfs die kan weer veranderen, omdat je je natuurlijk constant blijft ontwikkelen).

Als je al weet wat je doel is, weet je dus je prioriteiten. Als we de juiste omstandigheden gecreëerd hebben, begint het dus bij de camera

  • Camera instelling
    Omdat ik in de nabewerking het maximale uit mijn foto’s wil halen, sla ik mijn foto’s op als ongecomprimeerd RAW bestand met de Adobe RGB kleurruimte.
  • Belichting
    Ik blijf altijd goed op het histogram letten, want dit geeft mij meer informatie dan een weergave van de foto. Ik gebruik geen beeldinstellingen van de camera omdat deze invloed hebben op het histogram, maar niet op het RAW bestand
  • Bestanden kopiëren en hernoemen
    Op de computer begin ik altijd in Lightroom met het kopiëren, importeren en hernoemen van de bestanden (1 handeling)
  • Foto’s sorteren en organiseren
    Na het importeren maak ik een selectie van foto’s die ik direct wil verwijderen. Daarna volgt een stukje fotobeheer. In Lightroom kun je gemakkelijk je foto’s sorteren, labelen, markeren, groeperen en categoriseren met trefwoorden en/of verzamelingen. Door voor jezelf een logische structuur aan te maken kun je jouw top foto’s gemakkelijk en snel terugvinden zodat ze niet ‘verdwijnen in de massa’
  • Bewerken
    Grote partijen bewerk ik in Lightroom, omdat dit lekker snel gaat. Foto’s die ik het waard vind werk ik uit in Photoshop. In dat geval bereid ik een RAW bestand voor met slechts een paar kleine aanpassingen in Lightroom, of een ander programma (Capture NX of Capture One)
  • Foto’s exporteren (opslaan) voor het juiste doel
    Soms exporteer ik bewerkte foto’s direct vanuit Photoshop, maar importeer ze ook altijd terug in Lightroom, omdat dit mijn programma is voor fotobeheer. In Lightroom kun je eenvoudig foto’s uploaden, mailen, of opslaan. Je kunt hiervoor voorinstellingen aanmaken voor extra gemak en dus je workflow voor een deel automatiseren. Dat scheelt je een boel tijd!
  • Backup’s maken
    De laatste en belangrijkste stap vind ik het maken van een betrouwbare backup. Naast alle foto’s maak ik ook altijd een bakcup van de Lightroom catalogus, alle voorinstellingen, en aanpassingen in Photoshop (zoals sneltoetsen)

Ook de workflow is een onderdeel van de fotografie 3-daagse. Het is daarom handig als je een laptop meeneemt, maar je kunt ook mijn laptop gebruiken om te oefenen. Ik heb gemerkt dat mensen die normaal gesproken niet (veel) nabewerken met de handvatten die ik geboden heb, toch gemakkelijker hun weg kunnen vinden met Lightroom.

2. Hoe bewerk jij je foto’s in Lightroom?

Lightroom gebruik ik vooral voor foto’s die ik snel wil bewerken. Soms maak ik aanpassingen op specifieke delen van een foto, maar dit is een behoorlijke aanslag op het brein van je computer. Daarom gebruik ik hiervoor liever Photoshop. Toch kun je slechts met een paar schuifregelaars in een korte tijd jouw foto’s eruit laten springen. Uiteraard is een goede foto als basis natuurlijk wel belangrijk.

Aanpassingsvenster Standaard

In dit venster vindt je de belangrijkste instellingen voor het aanpassen van de belichting, kleur en contrast. Natuurfoto’s die goed belicht zijn onder ideale lichtomstandigheden kun je de paar schuifregelaars in dit venster vaak al van je scherm af laten knallen.

  • Witbalans aanpassen
    Pas de kleurbalans aan met “Temperatuur” en “Kleurtint”
  • Belichting corrigeren
    Gebruik “Belichting” om de om de totale belichting te corrigeren. Met “Hooglichten” en “Schaduwen” kun je details terughalen in de lichte en donkere delen
  • Contrast aanbrengen
    Contrast is een belangrijk element om je foto’s eruit te laten springen. Naast de “Contrast” regelaar kun je “Witte tinten” iets verhogen en de “Zwarte tinten” terug halen. Pas op met deze laatste 2, want dit veroorzaakt snel overbelichting
  • Kleur aanpassen
    Naar smaak kun je “Levendigheid” iets verhogen. Dit versterkt alle kleuren, met de nadruk op minder verzadigde kleuren. Reageren sommige kleuren hier toch te heftig, dan kun je met “Verzadiging” alle kleuren iets terug brengen

Aanpassingsvenster Details

In dit venster vindt je verschillende instellingen voor verscherpen en ruisreductie. Deze werken elkaar tegen, dus het is belangrijk de juiste balans hierin te vinden.

De regelaars die ik voornamelijk gebruik zijn:

  • Verscherpen
    “Hoeveel” verhogen tot een maximale waarde van 50. “Details” gebruik ik af en toe wanneer ik met fijne details te maken heb. Deze regelaar zet ik niet vaak hoger dan 40. “Masker” gebruik ik altijd om het verscherpen te beperken tot bepaalde delen van een foto. Hiermee kun je voorkomen dat de aanwezige ruis wordt verscherpt
  • Ruisreductie
    “Luminantie” is de belangrijkste regelaar om ruis aan te pakken. Heel af en toe verhoog ik de “Kleurtint”, maar allleen bij veel kleurruis door hoge ISO’s in het donker. Ruisreductie gaat ten koste van de scherpte, dus gebruik deze matig en alleen wanneer het nodig is

Aanpassingsvenster Lenscorrecties

In dit venster kun je gebruikelijke beeldfouten van objectieven corrigeren. Lightroom heeft van de meeste objectieven profielen en zal in de meeste gevallen kunnen herkennen met welke lens een foto is gemaakt.

Je kunt de standaard beeldfouten corrigeren door 2 vinkjes te plaatsen voor:

  • Kleurafwijking verwijderen
    Dit corrigeert automatisch Chromatische Aberratie (CA). Eventueel kun je in het tabblad “Handmatig” fijn-tunen
  • Correcties profiel inschakelen
    Dit past het profiel toe wat vervorming en vignetten corrigeerd. Met de schuifregelaars ondering kun je dit eventueel zelf aanpassen

Aanpassingsvenster Camerakalibratie

Lightroom is gemaakt om van boven naar beneden te werken, maar ik begin regelmatig helemaal onderaan in dit aanpassingsvenster. Hier vindt je camera profielen waarmee Lightroom de oorspronkelijke beeldinstellingen van de fabrikant probeert te simuleren. Voor iedere camera vindt je hier dus andere instellingen met een ander resultaat.

Het resultaat is niet altijd even goed, maar soms komen deze profielen erg in de buurt van het origineel. Dit kan een mooie start zijn, dus het loont zeker de moeite om hiermee te experimenteren.

Het verhogen van de Primair blauw “Verzadiging” wordt veel gedaan. Dit geeft alle kleuren vaak een mooie boost.

3. Van welke programma’s maak jij gebruik?

Nadat je ‘op het knopje’ hebt gedrukt, is het tijd voor het ver- en eventueel bewerken van de foto’s. Natuurlijk wil je mooie resultaten, maar het jezelf wel zo gemakkelijk mogelijk maken. Zelf heb ik hier nogal moeite mee, want ik vind het nou eenmaal leuk om van alles uit te testen. Hier licht ik een tipje van de sluier op over de programma’s die ik hiervoor gebruik waarvan ik mijn favorieten behandel tijdens de 3-daagse.

RAW converter

Een RAW converter is nodig om de RAW bestanden te ontwikkelen. Daarna kun je ze opslaan met een ander bestandsformaat, zoals de camera dat bij JPG bestanden ook doet. De gratis RAW converters van camerafabrikanten leveren vaak de beste resultaten, maar zijn niet altijd even gebruiksvriendelijk. Daarom kiezen velen toch voor een ander programma. Met de meeste RAW converters kun je ook goed je foto’s te beheren. 

Mijn voorkeur gaat uit naar de volgende RAW converters:

  • Lightroom
    Dit is al jaren de meest populaire RAW converter vanwege de enorme gebruiksvriendelijkheid. Niet altijd de beste keuze op het gebied van kwaliteit, maar dat verschilt per type camera. Dit programma werkt zo prettig dat velen dit voor lief nemen
  • Nikon Capture NX-D
    Dit is de RAW converter van Nikon en is gratis te downloaden. Het voordeel een RAW converter van de fabrikant is dat alle beeldinstellingen van de camera herkend en gewijzigd kunnen worden. In dat geval van tevoren nabewerken:)
  • Capture One
    Deze RAW converter zie ik als een combinatie van de vorige twee. Mooiere kleuren en contrast dan Lightroom en meer gebruiksvriendelijk dan Nikon Capture NX-D. Dit uitgebreide programma is wellicht de ideale combinatie…

Photoshop

Photoshop is het meest populaire programma voor geavanceerde fotobewerking, boordevol met voordelen t.o.v. Lightroom. Het kost wat meer tijd, dus ik gebruik het voornamelijk voor de foto’s die de moeite zijn om meer tijd aan te besteden. Wanneer ik in Photoshop wil gaan werken bereid ik een RAW bestand alleen voor met een paar kleine aanpassingen. Photoshop lijkt erg ingewikkeld in het begin, maar de kunst is om je af te sluiten van alle mogelijkheden en je te richten op een heel klein deel waar je veel voordeel uit kunt halen.

Ik denk dat iedereen een paar handige basis functies onder de knie kan krijgen met wat oefening en herhaling. Werken met een computer zelf is tenslotte ook gelukt, en je weet vast nog steeds niet waar ieder vinkje in Windows of Mac OS voor dient…

Plugins

Plugins kun je gebruiken om een bestaand programma, zoals Lightroom of Photoshop, extra functionaliteiten te geven om je foto’s te bewerken. Vaak biedt een plugin net wat meer mogelijkheden, kwaliteit, en gebruiksvriendelijkheid.

  • Google NIK Collection (Gratis)
    Deze collectie was jarenlang betaald, niet goedkoop, maar zeer populair. Begin 2016 heeft Google deze collectie overgenomen om gratis beschikbaar te stellen. Vanzelfsprekend is NIK nu populairder dan ooit, en heeft ook nog eens een zeer gebruiksvriendelijke interface. Zeker het proberen waard!
  • Topaz Labs (30 dagen gratis)
    Deze plugins heb ik jarenlang plezier van gehad, maar ik heb er al lang geen gebruik meer van gemaakt. Toch blijf ik benieuwd wat er veranderd is de laatste jaren en sluit ik niet uit dat ik er weer mee ga experimenteren.
  • ON1 (30 dagen gratis)
    ON1 is een andere populaire collectie waar ik in het verleden mee heb gewerkt. Inmiddels hebben ze een RAW converter op de markt gebracht waar goede verhalen van rondgaan. Met name de kwaliteit, snelheid en uitgebreide mogelijkheden voor lokale aanpassingen is voor mij in ieder geval een reden om de gratis versie uit te proberen en wellicht te behandelen tijdens de fotografie 3-daagse!

Extra tools

  • Helicon Focus
    Wanneer het niet lukt om een bepaalde scherptediepte te bereiken, kun je de scherpte van verschillende foto’s combineren (stapelen), ook wel Focus Stacking genoemd. Dit kan in Photoshop, maar ik vind Helicon Focus betere resultaten geven en gemakkelijker werken. Mail mij als je geïnteresseerd bent in een korting die ik aan mag bieden van Heliconsoft!
  • PTGui
    Het maken van panorama’s staat bij mij op een laag pitje, maar die vlam is zeker nog niet gedoofd. PTGui is gespecialiseerd voor het stitchen (aan elkaar plakken) van panorama’s en biedt daarom meer mogelijkheden dan Photoshop

Mobiel:

Al jaren maak ik goed gebruik van mijn Iphone om te plannen, navigeren of bepaalde berekeningen te maken. Inmiddels heb ik ook de voordelen ontdekt van de ingebouwde wifi adapter van mijn camera, waardoor ik aan paar interessante functies erbij heb gekregen.

Mijn favoriete apps:

  • Maps.me (Gratis)
    Handige navigatie met veel wandelpaden. Je kunt kaarten per land downloaden en navigeren via GPS, dus de app is prima te gebruiken in het buitenland zonder dure databundels te verslinden
  • Photographer’s Tools (Gratis)
    Een zeer complete app voor Iphone en Android met informatie over: tijden van op- en ondergang van de zon en de maan, berekening hyperfocale afstand & lange sluitertijden
  • The Photographer’s Ephemeris (TPE) (Betaalde app, maar gratis te gebruiken op de computer via internet)
    Zeer uitgebreide app voor het plannen van foto’s op je favoriete locaties. Je kunt gemakkelijk de stand van de zon en de maan zien op verschillende tijdstippen zodat je je hierop kunt voorbereiden.
  • PhotoPills (Betaald)
    Een tegenhanger van The Photographer’s Ephemeris. Deze app heeft een fijne interface en handige extra’s. Toch ben ik er nog niet over uit welke van de twee mijn voorkeur heeft, want voor het plannen zelf vind ik TPE prettiger werken
  • Helicon Remote (Betaald)
    Wanneer ik foto’s wil maken voor focus stacking, kan deze app mijn camera en de autofocus aansturen, zodat de nodige foto’s automatisch worden gemaakt. Bij macrofotografie kan het aantal in de tientallen lopen, dus overbodige luxe is het zeker niet. Ook kan ik lange sluitertijden instellen tot 30 minuten, eventueel i.c.m. bracketing. Heb je interesse hierin, dan kun je ook voor deze app contact met mij opnemen voor een korting.

In de voorbereiding voor de fotografie 3-daagse vraag ik de deelnemers om thuis al een aantal veelgebruikte apps te installeren op hun smartphone, zodat je hiermee bekend kunt raken.

Ben je benieuwd wanneer de volgende Fotografie 3-daagse gepland staan en kijk je er naar uit om mee te gaan naar dit fantastische eiland? Kijk dan hier voor meer informatie over de resultaten en om je plek te reserveren!

Ben je wel enthousiast, maar vindt je 3 dagen toch nét iets teveel? Meld je dan aan voor één van de andere wandelingen:

Ik zie jou, of een reactie op dit blog graag tegemoet… Have fun!

Share This

Share this on Facebook

Share this post with your friends!