Over een paar weken gaan we weer met een groep enthousiaste amateurfotografen naar het schitterende Waddeneiland Schiermonnikoog. We gaan daar 3 dagen lang intensief te werken aan het verbeteren van jouw skills op het gebied van (natuur) fotografie en nabewerking. Afgelopen week kreeg ik diverse mailtjes met vragen en omdat dit wellicht ook jóuw vragen zijn, maar je er nog niet aan toe was gekomen mij te mailen beantwoord ik ze alvast!

Ook geef ik antwoord op  ‘de meestgestelde vragen tíjdens de fotografie 3-daagse’ over fotograferen en nabewerking die vorig jaar tijdens de eerste 2 Schiermonnikoog trips zijn gesteld. Het artikel is onderverdeeld in:

Praktisch

1. Hoe worden de workshops gegeven?

De workshops zullen voornamelijk in het veld gebeuren. De workshops bestaan dus niet uit lange presentaties maar we hebben het doel zo snel mogelijk op pad te gaan om te leren. Vooraf geef ik een korte uitleg en een aantal praktische tips waarna ik je in de praktijk zal begeleiden en rekening zal houden met jou niveau en behoeftes. Omdat we met een kleine groep zijn, krijg jij de aandacht die je nodig hebt.

2. Hoe ver is alles fietsen?

Schiermonnikoog is een vrij klein eiland en alle fotolocaties liggen op 5 tot 15 minuten fietsen van de accommodatie. Het fietsen bestaat dus vooral uit kleine stukjes, maar houd er rekening mee dat er harde wind kan staan. Voor een kleine meerprijs is het mogelijk een elektrische fiets te huren. Het is eventueel ook mogelijk om tijdens het verblijf van fiets te wisselen.

3. Wat als het weer niet meezit?

Zeker op Schiermonnikoog is het lastig te voorspellen, maar onze ervaring is inmiddels dat het weer vaak gunstiger uitkomt. Dat betekent niet dat het niet een deel van de dag kan regenen. In dat geval is de woonkamer van onze accommodatie een ideale plek voor bijvoorbeeld macro fotografie en verschillende aspecten m.b.t. nabewerking.

Fotograferen

1. Hoe weet ik welke waarde ik moet aanpassen om de belichting in te stellen? 

In het vorige deel besprak ik het diafragma. Dit is vaak de eerste instelling om over na te denken omdat deze invloed heeft op de scherptediepte in een foto. Daarna kun je met de sluitertijd de belichting regelen om de foto lichter of donkerder te maken. In de A(Av)-stand wordt de sluitertijd door de camera gekozen, in de M-stand moet je deze zelf instellen.

Bewegingsonscherpte

Probeer altijd de sluitertijd in de gaten te houden, zodat je ervaring krijgt in welke sluitertijd er nodig is om scherpe foto’s te kunnen maken. Bij sluitertijden van 1/60e, 1/30e, of langer is de kans op bewegingsonscherpte groter door het vasthouden van de camera. Met een statief kun je gemakkelijk sluitertijden van enkele tot tientallen seconden gebruiken, zodat je in de natuur ook na zonsondergang in het donker nog prachtige avondfoto’s kunt maken.

Creatief met bewegingsonscherpte

Bewegingsonscherpte kun je ook creatief gebruiken. Een mooi voorbeeld hiervan bij landschapsfotografie is het gladtrekken van water en/of wolken, dat golven dat mistachtige effect geeft. Dit soort foto’s doen het ook vaak goed in zwart-wit, dat weer als voordeel heeft dat je minder gebonden bent aan een bepaald tijdstip en de kwaliteit van het licht.

Door een sluitertijd van 30 seconden te gebruiken m.b.v. een “Big Stopper”
worden wolken en water uitgesmeerd

2. Welk filter heb ik nodig voor lange sluitertijden?

Om met lange sluitertijden te kunnen werken is het belangrijk dat er niet teveel omgevingslicht is. In de schemering heb je daarvoor geen filters nodig, maar overdag zul je een hoeveelheid licht moeten blokkeren. Dit is mogelijk met een grijsfilter (ND). Uiteraard zijn er veel soorten en maten en ik kan je hier natuurlijk advies over geven als je na onderstaande uitleg nog twijfelt:

Kwaliteit

Kwaliteit kost geld en zo ook met filters. Goedkope filters kunnen een onnatuurlijke kleurzweem veroorzaken die zelfs in de nabewerking lastig of niet te corrigeren is. Voor zwart-wit foto’s is dit minder erg, maar sommige filters kunnen ook sterk invloed hebben op de haalbare scherpte.

Variabele grijsfilters

De vraag is of je direct wilt investeren in een bepaald filter wanneer je niet zeker weet of het wel je ding is. Je kunt dan een variabel grijsfilter overwegen. Deze zijn relatief goedkoop en kunnen zo’n 8 stops licht tegen houden. De laatste stop is niet bruikbaar, dus in de praktijk zal het een stop minder zijn. Houd er ook rekening mee dat de kwaliteit van een variabel filter minder is dan een vast filter.

Hoeveel stops heb je nodig?

Wil je wel direct met vaste filters gaan werken, dan is natuurlijk de vraag hoeveel stops je nodig hebt. Filters van de fabrikant Lee zijn vanwege hun kwaliteit erg populair. Voor lange sluitertijden is de stopper-serie van Lee een mooie set van 3 grijsfilters: de Little Stopper (6 stops), Big Stopper (10 stops) & Super Stopper (15 stops). Over aantal stops is natuurlijk nagedacht, want deze vullen elkaar goed aan:

  • 1 tot 6 stops
    Deze gebruik je om de sluitertijd iets te verlengen. Op donkere dagen en rond zonsop- en ondergang kun je een 6-stops filter goed gebruiken voor langere sluitertijden rond de 30 seconden, maar overdag kom je met 6-stops niet heel ver.
  • 6 tot 10 stops
    Met iedere stop verdubbel je de sluitertijd. Het verschil in seconden tussen 6 en 10 stops is daarom veel groter dan tussen 1 en 6 stops. Een 10-stops filter wordt daarom veel gebruikt om ook overdag gebruik te kunnen maken van langere sluitertijden.
  • 15 stops
    Wil je ook overdag met sluitertijden van 30 seconden of langer willen werken, dan is zelfs 10 stops niet genoeg. Je kunt dan beter een super stopper gebruiken om 15 stops licht te blokkeren… of wellicht 16 stops door de little & big stopper te combineren.

Wil je slechts een enkele all-round filter voor in de meeste situaties, dan kun je het beste een 8 of 10 stops filter gebruiken.

 

3. Hoe kun je in het donker scherpstellen?

De autofocus van een camera werkt alleen wanneer je kunt scherpstellen op een punt waar genoeg contrast aanwezig is. Bij te weinig omgevingslicht wordt automatisch scherpstellen daarom lastiger, minder nauwkeurig of zelfs onmogelijk. Toch kun je met wat extra inspanning en hulpmiddelen in bijna iedere situatie scherpstellen.

Lichtsterke lens

Wanneer je door de zoeker kijkt staat het diafragma altijd open. Er valt dus meer licht naar binnen waardoor je gemakkelijker kunt scherpstellen bij minder licht.

Flitser

Veel reportage flitsers kunnen m.b.v. infrarood stralen als hulpmiddel gebruiken bij het scherpstellen. Deze optie “AF-Assist” is vele malen nauwkeuriger dan het kleine assist lampje van de camera en kan daarom goed gebruikt worden onder slechte lichtomstandigheden. Ook heeft de flitser een groter bereik en heb je geen last van grotere lenzen die in de weg zitten.

Live-View

Scherpstellen in Live-View werkt in het donker vaak beter dan via de zoeker. In tegenstelling tot de zoeker, staat het diafragma in Live-View niet altijd open, maar op de ingestelde waarde. Gebruik daarom tijdelijk het grootste diafragma om nauwkeurig te kunnen scherpstellen. Met de +/- knoppen kun je op het LCD scherm inzoomen op een punt met contrast.

Handmatig Scherpstellen

Wanneer niets meer lukt kun je altijd nog handmatig scherpstellen. Ook dit gaat gemakkelijk in Live-View omdat je met de +/- knoppen op het scherm kunt inzoomen. Door de scherpstelring snel heen- en weer tet draaien kun je gemakkelijk inschatten wanneer het beeld scherp is.

Op oneindig scherpstellen (Infinity)

Draai de scherpstelring tot de uiterste stand en je bereikt de oneindige scherpstelafstand. Deze stand, ook wel Infinity genoemd, wordt op veel lenzen aangeduid met het volgende teken:  ). Op deze stand is het niet moeilijk alles scherp te krijgen wanneer je fotografeert met een groothoeklens en een niet al te groot diafragma. Gek genoeg kun je de meeste lenzen verder draaien dan oneindig (waar dat dan ook mag zijn), dus moet je de ring een stukje terug draaien vanaf het einde. Leer je lens kennen en je kunt in lastige situaties altijd scherpstellen.

Geen contrast aanwezig?

Is er totaal geen contrast aanwezig? dan moet het wel heel donker zijn. Ik mag er vanuit gaan dat je iets van een zaklamp bij je hebt om de weg te vinden. Leg deze ergens neer, of hang hem in een struik en je hebt een perfect punt om in ieder geval via Live-View op te kunnen scherpstellen. Zo heb ik dat ook gedaan bij de onderstaande foto.

Foto gemaakt rond 01:00 in de nacht in Yoshua Tree National Park USA

Nabewerken

1. Hoe kan ik in Lightroom mijn foto’s op orde houden?

Lightroom kent veel mogelijkheden om een bepaalde structuur aan te maken zodat je foto’s snel terug kunt vinden. Naast vlaggen, kleurlabels en classificatiesterren, kun je trefwoorden en verzamelingen gebruiken om je foto’s te categoriseren zodat je ze snel terug kunt vinden.

Trefwoorden

Je kunt aan je foto’s verschillende trefwoorden toekennen die de foto kenmerken. Deze trefwoorden kun je eventueel onderverdelen in categorieën. Probeer dit te beperken tot een paar kenmerken die voor jou handig zijn, bijvoorbeeld:

  • Landen/steden
  • Locaties/omgeving
  • Soorten fotografie/onderwerpen

Het voordeel van trefwoorden is ze aan het originele bestand worden gekoppeld, zodat ze ook zichtbaar zijn in andere programma’s en op social media. Trefwoorden kun je vinden in het deelvenster rechts in de module Bibliotheek.

Verzamelingen

Verzamelingen kun je vergelijken met de mappen op de harde schijf. Je kunt met verzamelingen een extra mappen structuur aanmaken, zodat je foto’s kunt onderverdelen in verschillende categorieën.

In tegenstelling tot trefwoorden kun je verzamelingen alleen in Lightroom gebruiken. Er verandert niets aan het originele bestand, of de locatie op de harde schijf. Verzamelingen nemen dus maar zeer weinig ruimte in beslag, ook niet wanneer je foto’s voorkomen in verschillende verzamelingen.

Verzamelingen vind je terug in het deelvenster links in iedere module.

2. Waarom zou ik gebruik maken van Photoshop?

Het gemak van Lightroom nodigt niet snel uit om je te verdiepen in een complex programma als Photoshop. Maar wil je lokale aanpassingen maken dan zal de computer het zwaar krijgen en hinderlijke vertragingen veroorzaken. Herken je dit maar al te goed? Wellicht kun je deze tijd dat je aan het wachten bent dan beter gebruiken om de basis van Photoshop onder de knie te krijgen 😉

Lagen en maskers

Het grootste voordeel is het werken met lagen en maskers. Wanneer je dit beheerst kun je op veel manieren uitgebreider lokale aanpassingen maken dan in Lightroom én vele malen sneller.

Foto’s combineren

Met het zelfde principe kun je ook gemakkelijk verschillende foto’s, of delen, combineren. Dit kun je gebruiken foto’s met verschillende belichting (natuurlijke HDR’s/grijsverloop filter), scherpte (Focus Stacking), verwijderen van flare, snelle/lange sluitertijden, verwijderen bewegende onderwerpen, etc…

Uiteraard is niet alles even gemakkelijk te leren, maar met een beetje basiskennis kun je veel bereiken. Een goed voorbeeld zie je hieronder door middel van een foto die ik heb gemaakt in Las Vegas, tijdens onze wereldreis. Mijn 14-24mm groothoek lens van Nikon is nogal gevoelig voor flare, dit zie je duidelijk terug in de volgende foto:

 

De ongelukkige lichtinval zorgt voor verschillende storende flare’s

Met mijn arm kan ik de meeste lichtstralen blokkeren

Door de 2 foto’s als lagen te openen in Photoshop
kan ik gemakkelijk het beste van beiden gebruiken

Het combineren van de 2 foto’s kostte mij slechts één minuut tijd… en dat inclusief laden:) .Deze handeling is dus geen rocket-science, maar je moet het een aantal keren oefenen tot het kwartje valt. Ik denk dat velen hier voordeel uit kunnen halen en zal hier in de toekomst meer aandacht besteden.

Vrijwel na alle workshops geef ik een soortgelijk voorbeeld hiervan en uiteraard besteed ik hier tijdens de fotografie 3 daagse op Schiermonnikoog meer aandacht aan.

3. Hoe krijg ik mooiere kleuren in een landschapsfoto?

Kleur blijft een lastig aspect in een foto, zeker bij foto’s van landschappen. Je bent echt niet de enige; ook ik worstel daar wel eens mee en zelfs de beste landschapsfotografen lopen soms tegen uitdagingen aan. In de buitenlucht heb je helaas geen invloed op het licht of de kwaliteit van het licht…

Gelukkig heb je wel invloed op de planning. Het fotograferen van een landschap heeft weinig zin wanneer je mooie kleuren wilt vastleggen wanneer de volle zon pal boven je hoofd staat. Het harde licht zorgt voor een heftig contrast tussen de schaduwen en hoge lichten. Ik kan geen enkele landschapsfoto bedenken die ik zelf gemaakt heb onder een felle hoogstaande zon… daarom gebruik ik deze tijdstippen liever voor details, macro, vogels, of gewoon wat ontspanning 🙂

Wanneer de weersomstandigheden mee zitten, zijn er nog steeds een aantal aandachtspunten om alles eruit te halen:

  1. Belichting
    Alles begint met de juiste belichting. Ondanks het hoge dynamische bereik van de huidige camera’s en de mogelijkheid om een donkere foto nog helemaal op te knappen in de nabewerking, blijft het belangrijk goed te belichten. Dit geeft de mooiste kleuren en maakt het nabewerken gemakkelijker. Daarom neem ik bij mooi licht meestal een extra foto waarin de lucht goed is belicht.
  2. Filters
    Mijn uitrusting is niet compleet zonder een polarisatiefilter. Dit filter geeft vaak resultaten die ik niet kan bereiken in nabewerking. Ook zeer lange sluitertijden heeft vaak een positief effect op kleur. Ik gebruik deze dus niet alleen om water glad te trekken.
  3. Uitwerking
    Dan de nabewerking. Wanneer alles klopt, dan kan de nabewerking vrij gemakkelijk zijn. Maar iedere foto is anders, daarom kan de uitwerking variëren van een paar minuten voor een mooi resultaat, tot een uur of meer wanneer ik lekker op dreef ben :). Dit is zeker niet altijd nodig, maar ik ben altijd op zoek naar meer en blijf daarom graag nog even experimenteren.

Sommige foto’s kan ik maar niet tevreden over worden. Een enkele probeer ik regelmatig opnieuw, maar keer op keer slaag ik er niet in om een mooi resultaat te krijgen. Dit merk ik vaak ook bij andere foto’s die rond het zelfde tijdstip zijn gemaakt. Ook andere natuurfotografen hoor ik hier (gelukkig) wel eens over. Er zit soms iets in de lucht wat nabewerken lastiger maakt, ondanks de mooie omstandigheden. Jammer van de foto’s, maar resultaat of niet, fotograferen in de natuur is altijd genieten toch?

12 en 16 juni ben je van harte welkom op Schiermonnikoog voor Koffijberg fotografie 3-daagse

Na 3 mooie dagen zit jij terug op de boot met een aantal juweeltjes van foto’s, een hele hoop praktische kennis en een goede herinnering.

Afhankelijk van de behoefte van de groep krijg je diverse workshops. We struinen op het strand, in de duinen, in het dorp en in de kwelders naar fotogenieke plekjes en terwijl je oefent met de de onderwerpen die we behandelen. Tegelijkertijd krijg je allerlei praktische tips, of wat extra theorie, mocht je daar behoefte aan hebben.

Volledig verzorgt, inclusief huurfiets én als bonus ik neem nog wat gave apparatuur mee om mee te ‘spelen’.

Benieuwd? Kijk dan snel op: https://danielkoffijberg.nl/fotografie-excursies/schiermonnikoog-2017

Ben je wel enthousiast, maar vindt je 3 dagen toch nét iets teveel? Meld je dan aan voor één van de fotografiewandelingen:

Ik zie jou, of een reactie op dit blog graag tegemoet… Have fun!

Share This

Share this on Facebook

Share this post with your friends!