Natuurfotografie in de kou… zie jij er ook vaak zo tegenop? Het is ook niet makkelijk je warme huiskamer te verlaten, maar voor je het weet breng je de winter weer door met een Netflixje bij de kachel. Toch loont het de moeite op pad te gaan, want fotograferen in de koude maanden heeft meer voordelen dan in de zomer. Nieuwsgierig geworden??? Neem dan nog één warme choco (of een glühwijntje als dat helpt) en gebruik de volgende voordelen en tips om tóch gemotiveerd op pad te gaan… nu het nog kan.

1. Gunstige weersomstandigheden

Iedere fotograaf die graag in de buitenlucht fotografeert kan profiteren van de weersomstandigheden tijdens de koudere maanden. Of je nu een liefhebber bent van natuurfotografie, straatfotografie, of portretten, het is voor velen de moeite waard eropuit te trekken. 

Laagstaande zon

De laagstaande zon is waarschijnlijk het grootste voordeel van fotograferen in de wintermaanden. Bij een laagstaande zon worden de zonnestralen door de dampkring gebroken. Dit zorgt voor mooiere kleuren en een zacht contrast, wat een groot voordeel is bij natuurfotografie. De winter is daarom meer geschikt om de hele dag door te fotograferen dan in de zomer. In het voor- en najaar staat de zon wat hoger, maar kun je na zonsopgang en voor zonsondergang langer genieten van het mooie licht dan in de zomer.

Mist, dauw en rijp

Lange nachten vergroten kans op mist en dauw. Mist en dauw ontstaan bij grote temperatuursverschillen en het afkoelen van lucht met een hoge luchtvochtigheid. Wanneer het vriest slaan de vochtige deeltjes als kristallen neer. Na een nachtje vorst kun je in de ochtend een schitterend landschap bedekt met rijp aantreffen dat met een beetje geluk de hele dag blijft aanhouden.

Het Reeuwijkse hout bedekt met rijp

2. Natuurfotografie voor je gezondheid

In de winter kun je op menselijke tijden fotograferen en daardoor kun je meer rust nemen. Het is ook beter voor je lichaam en geestelijke gezondheid om in de winter naar buiten te gaan en te blijven bewegen. Dit verbeterd je humeur en weerstand.

Fotografeer een zonsondergang én zonsopgang

In de zomer heb je een flinke dosis discipline nodig om na het fotograferen van een zonsondergang ook nog eens de zonsopgang te fotograferen. Midden in de zomer komt de zon al op tussen 5:15 en 5:30. Idealiter ben je minstens een half uur tot een uur van te voren op een locatie, dus met een uur reistijd komt er van een goede nachtrust weinig terecht.

Heerlijk toch dat je tijdens de donkere dagen onder de ideale omstandigheden met slechts 1 overnachting uitgerust kan terugkomen met foto’s van de zonsondergang én zonsopgang… wie tekent er niet voor?

Meer rust door een rustige omgeving

Natuurfotografie is voor mij een stukje ontspanning. In de winter is het op veel plekken minder druk dan op een prachtige zomerdag en dat fotografeert vaak prettiger. Je hebt minder last van mensen die door het beeld lopen, je bent vrijer om overal met je statief te staan en je zal minder snel fouten maken omdat je beter kunt concentreren.

3. Tegen kou kun je kleden

Natuurfotografie kan intensief zijn. Een flinke (berg)wandeling in volle zon met een volgeladen tas én nog eens actief blijven fotograferen verandert de hobby in topsport. In de kou heb je hier minder last van en met de juiste kleding is fotograferen een stuk aangenamer.

Meerdere lagen

Door meerdere lagen kleding te gebruiken blijf je warmer. Meerdere lagen zorgt voor een betere isolatie en heeft als voordeel dat je ook weer iets uit kunt trekken… zo ben je voorbereid op kou én warmte.

Thermokleding voor de kleumen

Zelf ben ik een echte koukleum en denk er niet aan om zonder op pad te gaan. Thermokleding werkt pas goed wanneer je beweegt, dus je hebt er minder aan wanneer je op 1 plek blijft zitten.

Zorg voor ventilatie

Hoe koud het ook is, wanneer je goed gekleed actief bezig bent zal je het warm houden en gaan zweten. Om te voorkomen dat dit gaat ophopen is er ventilatie nodig. Gebruik daarom liever geen windstopper wanneer je uren actief gaat wandelen en fotograferen. Een windstopper zal de warmte, dus ook zweet, goed vasthouden waardoor je het al snel té warm krijgt. Als je deze even uit trekt om te luchten zal de vochtige kleding eronder snel koud worden en minder snel drogen.

Handige handschoenen

Warme handschoenen zijn vaak te dik om je camera mee te bedienen. Erg handig zijn handschoenen, of wanten, waarbij je de vingertoppen kunt ombuigen. Om ook je vingertoppen warm te houden kun je een extra paar onderhandschoenen gebruiken. Maak het jezelf nog makkelijker door hiervoor handschoenen te gebruiken die geschikt zijn voor touch screen. Pas wel op met meerdere lagen dat handschoenen te strak gaan zitten, want dan krijg je juist sneller koude handen. Dit geldt ook voor sokken.

Wintersporter of niet? 

Wintersporter of niet, fotograferen in een snowboard- of skibroek is heerlijk als het koud is en zeker wanneer het heeft gesneeuwd. Deze broeken zijn comfortabel, lekker warm en meestal waterdicht genoeg om in de sneeuw te zitten of te knielen, ideaal voor natuurfotografie dus! Een fijne broek hoeft echt geen honderden euro’s te kosten, zeker niet in de uitverkoop aan het einde van een seizoen.

Houdt de investering je tegen?

Dure merkkleding kan flink in de papieren lopen. Toch zijn er genoeg alternatieven te vinden. Niet alleen op internet, maar ook bij een sportwinkel als Decathlon kun je prima kleding vinden voor een zeer acceptable prijs.

4. Meer en makkelijkere compositie mogelijkheden

In de meeste landschappen vindt je tussen het najaar en het voorjaar meer gevarieerde kleuren dan in de zomer. Dit maakt het met natuurfotografie gemakkelijker om (meer) interessante composities te vinden dan in een groen landschap.

Herfstkleuren

Na de bloeiperiode van de paarse heideplantjes aan het einde van de zomer begint het herfstspektakel. Fijnere tijden, mooier licht, betere temperatuur, mooie kleuren, paddestoelen… natuurfotografie op zijn best!

Amerongse berg in de herfst

Winterkleuren

Ook in de winter blijven landschappen vaak interessanter voor natuurfotografie dan in de zomer. Afgestorven vegetatie kan voor een mooi kleurverschil en contrast zorgen.

De Biesbosch begin februari

De Biesbosch begin februari

Sneeuw en rijp

Goede lichtomstandigheden zijn minder belangrijk wanneer de omgeving bedekt is met sneeuw of rijp. Alleen een simpele foto van een tak kan al een interessante foto opleveren.

De rijp maakt een eenvoudige foto een stuk interessanter

De rijp maakt een eenvoudige foto een stuk interessanter

Omzetten naar zwart-wit

Het kan regelmatig voorkomen dat de kleuren tegenvallen vanwege de weersomstandigheden. Een foto omzetten naar zwart-wit kan soms beter tot zijn recht komen, zeker wanneer er sneeuw ligt.

Een rondje Zwitserland in de herfst stond al lang op mijn lijstje, maar wat een tegenvaller toen ik de natuur in een hele andere staat aantrof. Toch kreeg ik een aantal verassende resultaten door een aantal foto’s in zwart-wit uit te werken, maar dit is uiteraard een kwestie van smaak.

Beweeg de muis over de foto

Bloeitijd

Voordat de landschappen weer overheersend groen kleuren kun je nog genieten van het voorjaar. De zon staat al een stuk hoger, maar de temperatuur is aangenaamer. De natuur komt langzaam weer opgang met diverse bloeiperiodes waarvan sommige erg spectaculair kunnen zijn.

Bloeiende hyacinten in het Hallerbos vlakbij Brussel

Bloeiende hyacinten in het Hallerbos vlakbij Brussel

Wil je ook naar het prachtige Hallerbos om daar een dag te fotograferen in een kleine groep met andere amateurfotografen?

Bekijk hier dan snel wanneer ik weer een excursie naar dit prachtige gebied begeleid, op maar 2 uurtjes rijden vanaf Utrecht.

5. Je verbetert je skills

Natuurfotografie in winterse omstandigheden, zoals sneeuw en rijp, kan kan uitdagender zijn, omdat  de automatische stand van de camera minder goed werkt. Gelukkig kun je met RAW bestanden achteraf veel corrigeren, maar het moet natuurlijk wel een sport blijven om foto’s in de camera zo perfect mogelijk te krijgen.

Belichting

In de P, A (Av) of S (Tv) voorkeuze-standen (en i.c.m. AUTO ISO ook in de M stand), zal de camera een lichtmeting doen om de belichting te berekenen en in te stellen. Je kunt met de meeste camera’s minstens op 3 verschillende manieren een lichtmeting doen:

  • Lichtmeting over het hele beeld
  • Lichtmeting met de nadruk op het midden
  • Lichtmeting op een klein punt (spot) van het beeld

Bij een lichtmeting berekent de camera de gemiddelde grijswaarde van alle pixels in het beeld (foto) waarop de lichtmeting gebeurt. Standaard gaat de camera er vanuit dat de gemiddelde grijswaarde van deze pixels midden grijs is. Midden grijs is de exacte grijswaarde tussen zwart en wit en heeft gek genoeg een grijswaarde van 18% (niet over nadenken, gewoon aannemen).

Wanneer er na een lichtmeting blijkt dat de gemiddelde grijswaarde lichter- of donkerder is dan midden grijs, dan zal de camera de belichting aanpassen. Een foto met veel (natuurlijke) donkere pixels zal standaard lichter worden belicht dan de werkelijkheid, en ook andersom.

Bij natuurfotografie in de sneeuw, zal een foto dus vaak te donker worden belicht. Dit komt doordat de gemiddelde grijswaarde lichter is dan midden grijs, wanneer de witte pixels van de sneeuw overheersen. De camera zal dit corrigeren wat resulteert in een donkerdere foto dan het in de werkelijkheid is. In dit soort situaties kun je de belichtingscompensatie van de camera gebruiken om je foto’s 1 á 2 stops over te belichten.

Histogram

Het histogram is een grafische weergave en toont de helderheid (of grijswaarde) van iedere pixel in een foto. Het histogram is een handig hulpmiddel om de belichting te controleren en kan als volgt worden gelezen:

  • Linkerkant = Zwarte pixels
  • Rechterkant = Witte pixels
  • Links naar rechts = Grijswaarden tussen zwart en wit
  • Midden = Midden-grijswaarde van 18%
  • Hoogte = Aantal pixels per grijswaarde

Wanneer je duidelijk ziet dat de grafiek links of rechts buiten het histogram uit loopt, dan zijn er pixels onder- of overbelicht. De grafiek mag gerust uitlopen aan de bovenkant, omdat het kan voorkomen dat veel pixels dezelfde grijswaarde hebben, zoals bij sneeuw het geval is.

Een standaard correct histogram bestaat niet

Vaak wordt er gedacht dat een foto goed belicht is wanneer de grafiek mooi in het midden staat, maar er zijn genoeg uitzonderingen. Bij veel foto’s kun je natuurlijke donkere, witte, of beiden aantreffen. Denk maar aan avondfoto’s, astrofotografie, concertfoto’s, etc…

Een foto met veel sneeuw in het beeld oogt daarom natuurlijker wanneer de grafiek in het histogram voor een deel tegen de rechter kant aan leunt. Is dit niet het geval, dan zal de sneeuw grauwer overkomen.

Je kunt tijdens het fotograferen het histogram gebruiken om de belichting te beoordelen en eventueel te corrigeren. Hieronder zie je een foto gemaakt in de diafragma voorkeuze stand en het bijhorende histogram. In de 2e foto zie je dezelfde foto na wat aanpassingen in Lightroom:

Beweeg de muis over de foto

Pas op overbelichting

Gelukkig is een aanpassing in Lightroom snel en gemakkelijk, maar het is natuurlijk mooier als de foto juist was belicht. Pas alleen wel op dat je niet te ver gaat zodat de foto overbelicht raakt. Wanneer je duidelijk ziet dat de grafiek aan de rechterkant uit het histogram loopt weet je dat er door overbelichting details in de hoge lichten verloren gaan die je niet meer kunt redden. Een foto kan beter te donker zijn dan te licht.

In het menu van de camera kun je ook de weergave van hoge lichten instellen. De camera geeft bij het weergeven van gemaakte foto’s een waarschuwing, meestal met rode knipperende pixels, wanneer er delen van een foto overbelicht zijn. Veel systeemcamera’s kunnen van te voren een waarschuwing geven met “zebra” strepen, al wordt deze functie meer gebruikt bij video opnamen.

Witbalans

Wanneer je fotografeert met de automatische witbalans instelling ontstaat er bij sneeuwfoto’s vaak een blauwe kleurzweem. Dit kun je tegengaan door een warmere witbalans te kiezen, zoals bewolkt of schaduw.

Schakel je over naar de Live-View via het LCD scherm, dan zie je direct het resultaat van de gekozen witbalans. Je kunt ook de witbalans handmatig zetten zodat je nauwkeurig de juiste waarde kunt bepalen. Bij systeemcamera’s wordt dit al in de zoeker weergegeven, dus is het niet nodig over te schakelen naar het LCD scherm.

Hieronder zie je de vorige foto na belichtingscorrectie. De automatische witbalans gaf een blauwe kleurzweem, maar met een kleine aanpassing ben je hier zo vanaf.

Beweeg de muis over de foto

Autofocus

Ik hamer regelmatig op het gebruik van enkel het middelste scherpstelpunt voor de scherpste resultaten. Wanneer je trouw mijn advies opvolgt, let er dan wel op dat je dit punt niet op de sneeuw richt, scherpstellen zal dan niet lukken vanwege een gebrek aan contrast.

Nog even aandacht voor het volgende…

Voordat je enthousiast en gemotiveerd de deur uit rent nog even een aandachtspuntje m.b.t. je apparatuur.

Accuduur

Mocht je nog geen reserve accu hebben, dan is natuurfotografie in de kou een goede reden. Accu’s houden meer van warmte (geef ze eens ongelijk) en en trekken sneller leeg, dus bewaar deze zo warm mogelijk. Fotografeer je regelmatig in de kou, dan kun je de oranje accu’s van Hähnel (Extreme) overwegen. Deze houden langer hun capaciteit vast bij kou dan de originele accu’s.

Condens

Probeer zoveel mogelijk condens te voorkomen. Adem nooit uit in de richting van je objectief en blaas deze zeker niet schoon wanneer het vriest. Een bevroren laagje adem-damp zal de (dure) coating van je lens vast geen goed doen.

Probeer bij thuiskomst je apparatuur langzaam te laten opwarmen. Apparatuur zal beslaan wanneer je deze direct uit de kou meeneemt naar een verwarmde ruimte. Laat je cameratas daarom rustig opwarmen in het koudste gedeelte van je huis, of in de garage.

Geen zin om alleen op pad te gaan?

Overweeg dan om deel te nemen aan een gezellige en leerzame fotografie workshop, waar natuurfotografie centraal staat:

Ik zie jou, of een reactie op dit blog graag tegemoet… Have fun!

Share This

Share this on Facebook

Share this post with your friends!